Przed łapówką

Łapówka

“Łapówką jest korzyść, najczęściej majątkowa, wręczana dla osiągnięcia określonego celu, z pominięciem standardowych, legalnych procedur.”

Łapówką jest korzyść, najczęściej majątkowa, ale także osobista, wręczana dla osiągnięcia określonego celu, z pominięciem standardowych, legalnych procedur. Może to być korzyść dla osoby, która otrzymała łapówkę, jak i dla osoby trzeciej. Korzyścią majątkową jest pieniądz, ale także każde inne dobro, którego wartość da się wyrazić w pieniądzu. Łapówką może zatem być określona kwota pieniędzy, obraz, samochód, a także zawarcie umowy na preferencyjnych zasadach. Przez korzyść osobistą należy rozumieć zaś wszystko to, co traktuje się jako korzystne dla danej osoby, ale niedające się wprost przeliczyć na pieniądze, np. tytuł honorowy lub odznaczenie, awans służbowy czy stosunek seksualny.

Z łapówką kojarzy się pojęcie korupcji. W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że z korupcją będziemy mieć do czynienia zawsze wtedy, gdy ktoś wykorzystuje swoją funkcję lub pozycję, by zaspokoić czyjeś oczekiwania, a w zamian za to otrzymuje nienależne gratyfikacje. Zjawisko korupcji dotyczy w szczególności sfery publicznej. Może ono jednak pojawiać się, i pojawia się coraz częściej, również w sektorze prywatnym, a także w obrocie gospodarczym.​

CZYM JEST ŁAPÓWKA?

Kto jest narażony?

Funkcjonariusze publiczni

Mogą to być np. Prezydent RP, poseł, sędzia czy szeroko rozumiani urzędnicy

Osoby pełniące funkcję publiczną

Są to m.in. funkcjonariusze publiczni, członkowie organów samorządowych czy osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych

Menedżerowie

osoby pełniące funkcje kierownicze w przedsiębiorstwie

Grupy szczególne

osoby pracujące w dziedzinach takich jak farmacja, handel produktami refundowanymi czy sport zawodowy

Zagrożenia

Jeżeli łapówka jest w wysokości nie większej niż 200.000 zł, osoba która ją dała lub przyjęła, jest narażona na karę od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, co dotyczy zarówno osób pełniących funkcje publiczne jak i osób związanych z organizacją zawodów sportowych.

Jeżeli łapówka miała na celu naruszenie prawa przez osobę pełniącą funkcję publiczną, kara pozbawienia wolności jest wymierzana w granicach od 1 roku do 10 lat.

Jeżeli wysokość łapówki przekracza 200.000 zł, to w przypadku osób pełniących funkcje publiczne, zarówno wręczający łapówkę jak i przyjmujący ją, narażeni są na orzeczenie kary pozbawienia wolności od 2 lat do 12 lat.

Skutki skazania

Kara za wręczenie lub przyjęcie łapówki, to nie jedyna konsekwencja prawomocnego wyroku skazującego. Takiemu rozstrzygnięciu sądu towarzyszą dalsze konsekwencje, nierzadko znacznie bardziej dotkliwe niż sama kara.

 

Nierzadko sprawców przestępstw korupcyjnych, prócz zasadniczej kary, dotykają jeszcze inne konsekwencje, takie jak zakaz zajmowania określonego stanowiska, zakaz wykonywania zawodu czy zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej.

 

Dotkliwe konsekwencje skazania za przestępstwo łapownictwa mogą rozciągać się na sferę majątkową sprawcy.

 

Jedną z konsekwencji wyroku skazującego za łapownictwo, będzie bowiem przepadek korzyści majątkowych osiągniętych z tego przestępstwa. Będzie to nie tylko przepadek samej łapówki lub kwoty stanowiącej równowartość tej łapówki, ale również przepadek korzyści majątkowej, którą osiągnął wręczający łapówkę, poprzez to, że uzyskał wymierne przysporzenie w sferze majątkowej, np. jako przedsiębiorca wygrał przetarg, ale także uniknął strat, np. na skutek łapówki nie został obciążony karami finansowymi.

 

Jeżeli z popełnienia przestępstwa korupcyjnego sprawca osiągnął korzyść majątkową, może stracić również inny swój majątek, który nabył w okresie 5 lat przed popełnieniem tego przestępstwa, jeżeli nie wykaże, że majątek ten pochodzi ze źródeł legalnych.

 

Ponadto, jeżeli sprawca użył do popełnienia przestępstwa łapownictwa swojego przedsiębiorstwa lub przedsiębiorstwo to posłużyło mu do ukrycia korzyści osiągniętej z przestępstwa korupcyjnego, takie przedsiębiorstwo również może ulec przepadkowi.

 

Dla wielu osób, zwłaszcza zajmujących prominentne stanowiska urzędnicze lub menedżerskie, a co za tym idzie powszechnie rozpoznawalnych w sferze publicznej, wyjątkowo dotkliwe może okazać się podanie wyroku do publicznej wiadomości, co w przypadku przestępstw korupcyjnych nierzadko się zdarza.

 

Skutki skazania, prócz bezpośredniego uczestnika korupcyjnego zdarzenia, bardzo często dotykają podmioty trzecie. Warto wiedzieć, że w sytuacji, gdy z przestępstwa łapownictwa korzyść odniósł podmiot gospodarczy, np. spółka prawa handlowego, może on zostać ukarany karą pieniężną nawet do 5.000.000 zł, jak również różnego rodzaju zakazami, jak np. zakazem korzystania z dotacji czy zakazem udziału w zamówieniach publicznych.

 

Nie można zapomnieć, iż przestępstwo łapownictwa bardzo często wiąże się z wyrządzeniem szkody majątkowej, bądź to w mieniu publicznym, bądź to w mieniu prywatnym osób fizycznych i prawnych. To powoduje, że dla podmiotów poszkodowanych przestępstwem łapownictwa, otwiera się droga do wystąpienia na drogę postępowania cywilnego z roszczeniami odszkodowawczymi. Prawomocne skazanie za przestępstwo przekupstwa powoduje również, że sprawca nie może brać udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, a jako pracownik naraża się na odpowiedzialność dyscyplinarną i rozwiązanie umowy o pracę w trybie natychmiastowym bez wypowiedzenia.

 

Sytuacje zagrożenia


Dawniej korupcja kojarzona była jedynie ze sferą publiczną. Obecnie jednak występuje w wielu innych obszarach życia społecznego. Ma miejsce zarówno w instytucjach publicznych, jak również w obrocie gospodarczym. Jest tam, gdzie realizowane są znaczące projekty inwestycyjne, ale i tam, gdzie decyduje się o załatwieniu drobnych, codziennych spraw. 


Szczególne zagrożenia korupcyjne można zauważyć w następujących obszarach:

 
- Infrastruktura, autostrady, szlaki kolejowe, działalność budowlana,

- Branża IT, w tym informatyzacja administracji publicznej,

- Realizacja projektów związanych z wykorzystywaniem środków unijnych,

- Sektor obronny,

- Służba zdrowia,

- Energetyka,

- Górnictwo,

- Handel hurtowy i detaliczny.

 
Łapówka może przybierać różnorakie formy. Od tych oczywistych, wyrażających się we wręczeniu określonej kwoty pieniędzy tytułem korzyści majątkowej, po tę dużo trudniejszą do sklasyfikowania, jak zaproszenie kogoś na wykwintną kolację czy złożenie obietnicy zatrudnienia członka rodziny, w zamian za załatwienie sprawy.

 
Poniżej przedstawimy kilka przykładowych sytuacji, które mogą świadczyć o tym, że mamy do czynienia z próbą wręczenia łapówki. Nazwiemy je sytuacjami zagrożenia.

 
Klasyczną sytuacją zagrożenia jest prośba skierowana do urzędnika o załatwienie sprawy w inny sposób, aniżeli sprawa ta miałaby zostać rozpatrzona w normalnym toku czynności, czyli szybciej, sprawniej lub na zasadach preferencyjnych. Jeżeli w ślad za taką sugestią „załatwienia sprawy” wręczana jest korzyść lub pada obietnica jej wręczenia, to można potencjalnie taką sytuację kwalifikować jako korupcyjną.

 
Kolejną sytuacją zagrożenia może być „chęć partycypacji w zyskach” z konkretnego przedsięwzięcia, wyrażona przez urzędnika lub osobę pełniącą funkcję publiczną w stosunku do osoby, która wykonuje zamówienie publiczne. Jeżeli urzędnik lub osoba pełniąca funkcję publiczną zachowuje się w opisany powyżej sposób, istnieje ryzyko związane z zagrożeniem korupcją.

 
Równie często spotykaną sytuacją zagrożenia jest „uzależnienie działania od otrzymania korzyści majątkowej”. Jeżeli urzędnik lub osoba pełniąca funkcję uzależnia wykonanie konkretnej czynności od uzyskania korzyści majątkowej, dochodzi do sytuacji korupcyjnej.

 
Coraz częściej zachowania korupcyjne spotyka w sferze obrotu gospodarczego, gdzie nie dysponuje się środkami publicznymi. W takich przypadkach do prób korumpowania dochodzi na przykład w stosunku do osób, które decydują o nabyciu lub zbyciu konkretnych towarów lub usług, kiedy proponuje się im, w zamian za podjęcie określonych czynności, stosowną korzyść majątkową, przyjmującą postać na przykład wyjazdu wakacyjnego lub użyczenia samochodu. Każdy z tych przypadków w konkretnych okolicznościach może być poczytywany za działanie korupcyjne.

 

Jak reagować na próby wręczenia łapówki?


Jak wspomnieliśmy, zachowania korupcyjne mogą przybierać różnorakie formy, od tych oczywistych, po te niejednoznaczne. Nie w każdym przypadku można od razu stwierdzić, że mamy do czynienia z łapówką, czasami wymaga to pogłębionej analizy kontekstu. Wręczenie łapówki nierzadko odbywa się nieoczekiwanie, w pośpiechu, często przy znacznej presji ze strony osób wręczających lub wymuszających korzyść majątkową, co powoduje poważny dyskomfort oraz wymaga dużej asertywności. Ważne jest, aby nauczyć się takie zachowania rozpoznawać i właściwie na nie reagować. Czasami brak jednoznacznej, właściwej reakcji może wywołać poważne konsekwencje i doprowadzić do kłopotliwych sytuacji.

Poniżej kilka wskazówek, które mogą być pomocne dla osób narażonych na próby korupcyjne.

Bądź asertywny!

Jeżeli zostałeś narażony na działania korupcyjne, powinieneś stanowczo odmówić uczestnictwa w korupcyjnym procederze (odmówić przyjęcia lub wręczenia korzyści majątkowej). Za szczególnie ryzykowane uznać należy zaś zachowania niejednoznaczne, dopuszczające pewien margines niepewności co do ich znaczenia. Takie niejednoznaczne zachowania mogą chociażby zostać błędnie odczytane, na przykład przez ewentualnego świadka zdarzenia, co może spowodować późniejsze negatywne przedstawienie tych zachowań organom ścigania. 

Szybko reaguj na zaistniałą sytuację!

Do prób korupcyjnych najczęściej dochodzi w sytuacjach niespodziewanych, nieoczekiwanych, często w pośpiechu, w sytuacjach „bez wyjścia” – np. wejście do pokoju urzędnika, pozostawienie koperty na biurku i pośpieszne opuszczenie pomieszczenia bez słowa. Dlatego bardzo ważne jest, abyś w każdej sytuacji szybko zareagował na zaistniałe zjawisko i stanowczo się mu sprzeciwił.

Zabezpiecz dowody działalności korupcyjnej!

Gdy dochodzi do próby wręczenia łapówki lub jej wymuszenia, powinieneś sporządzić stosowną notatkę opisującą zdarzenie, które miało miejsce, ewentualnie nagrać lub zarejestrować je w inny sposób. Taki dokument lub nagranie mogą mieć pewną wartość dowodową lub być pomocne w późniejszym odtwarzaniu szczegółów procederu, a tym samym świadczyć o braku zamiaru przyjęcia lub wręczenia przez Ciebie korzyści majątkowej.

Wezwij świadków!

Gdy łapówka została wręczona pomimo Twojego stanowczego sprzeciwu, należy odpowiednio ją zabezpieczyć, a także w miarę możliwości zabezpieczyć otoczenie, w którym została ona przekazana. Przede wszystkim nie przetrzymuj wręczonej łapówki wśród rzeczy prywatnych, gdyż może to zostać zinterpretowane jako jej przyjęcie. Zabezpiecz pomieszczenie, w którym znajduje się ta korzyść, przed dostępem do niego osób niepowołanych. Dobrze jest również wezwać zaufaną osobę tak, aby mogła być ona ewentualnym świadkiem zdarzenia. Jeżeli nie widziała zdarzenia korupcyjnego, to będzie mogła złożyć ewentualne zeznania w przedmiocie Twojego zachowania, już po próbie korupcyjnej, co może być konieczne w celu wykazania braku zaangażowania w przestępczy proceder.

Nie korzystaj z łapówki!

W żadnym wypadku nie korzystaj z wręczonej korzyści majątkowej w jakikolwiek sposób. Użycie łapówki również może zostać zinterpretowane jako jej przyjęcie. 

Powiadom odpowiednie służby!

W przypadku, gdy doszło do próby wręczenia łapówki lub jej wymuszenia, niezwłocznie zawiadom o tym przełożonego, a w przypadku, gdy nie jest to możliwe –odpowiednie służby porządkowe, a w konsekwencji organy ścigania. Zwlekanie z takim zawiadomieniem jest niewłaściwe i może być zinterpretowane jako udział w przestępczym procederze. 

Poradź się!

Jeżeli zachowanie innej osoby jest niejednoznaczne, skorzystaj z porady prawnika w celu zakwalifikowania takiego postępowania. Najlepiej udaj się do adwokata mającego doświadczenie w sprawach karnych, w celu zasięgnięcia porady co do skutków takiego zachowania i jego konsekwencji prawnych.

 

Pomoc adwokata

Pomoc adwokata jest wskazana w zasadzie we wszystkich rodzajach spraw korupcyjnych i to na każdym etapie postępowania.

Kontakt z adwokatem jest zasadny zarówno w sytuacjach potencjalnego zagrożenia korupcyjnego, czyli przed wręczeniem lub uzyskaniem łapówki, jak również po wręczeniu lub otrzymaniu łapówki. W szczególności, o właściwą opiekę prawną powinieneś zadbać na każdym etapie postępowania karnego prowadzonego przez prokuratora lub odpowiednie służby.